نویسنده کتاب زندگینامه برنابئو:«سانتیاگو فروتن بود، شباهتی به فلورنتینو نداشت»

مرجع خبری رئال مادرید : خوانما تروبا نویسنده و روزنامه‌نگار  (متولد ۱۹۶۸ در پوزوئلو د آلارکون، مادرید) تصمیم گرفته است که مردم با سانتیاگو برنابئو، مردی که از سال ۱۹۴۳ تا زمان درگذشتش در ۱۹۷۸ ریاست باشگاه رئال مادرید را بر عهده داشت، بیشتر آشنا شوند. به همین منظور، او کتابی با عنوان برنابئو، مردی پشت نشان باشگاه (انتشارات ژئوپلنتا، ۲۰۲۵) منتشر کرده است.

سؤال: چرا کتابی درباره سانتیاگو برنابئو؟
پاسخ: وقتی بچه بودم برنابئو را دیدم و شاید همین اولین انگیزه من بود. همیشه شخصیتش را بسیار جالب می‌دانستم، فارغ از آن دیدار. او یادداشتی هم برایم نوشته بود که کاملاً از خاطرم رفته بود تا اینکه اخیراً دوباره پیدایش کردم. هرگز آن پرچم‌های کوچک امضاشده و نشان‌هایی را که به من داد، فراموش نکردم. البته آن نشان‌ها را بعدها بی‌اختیار بین دوستانم تقسیم کردم، درحالی‌که باید آنها را در جعبه‌ای نگه می‌داشتم.

س: دوران کودکی همیشه حضور دارد.
پ: شاید آن خاطره یک انگیزه بوده، ولی شخصیت او به‌خودی‌خود جذاب بود. او بسیار ناشناخته مانده و اغلب به نام برنابئو حرف زده می‌شود، بدون اینکه کسی ذره‌ای بداند واقعاً چگونه انسانی بوده. حضور او دائمی است، چون ورزشگاه به نامش است و در مرکز مادرید قرار دارد. همه از جادوی برنابئو حرف می‌زنیم ولی نمی‌دانیم چه کسی پشت این نام بوده.

س: چطور درباره کسی که ۵۰ سال پیش درگذشته تحقیق کردید؟
پ: راستش از این نظر که زنده نبود، کار راحت‌تر هم بود. خیلی به آرشیو شهرداری رفتم که برایم لذت‌بخش بود. بیشترین زمان تحقیق را هم همانجا گذراندم. مشکل این بود که حجم عظیم اسناد آدم را زیر فشار می‌گذارد، که همین برایم کمی اتفاق افتاد. وقتی این‌قدر اطلاعات داری، نظم‌دادن به آنها دشوار می‌شود. علاوه بر این، همیشه وسواس دارم چیزی تازه به موضوع اضافه کنم. درباره برنابئو زیاد نوشته نشده، فقط دو زندگینامه وجود دارد که از بین آنها کتاب خولیان گارسیا کاندائو متعارف‌تر است. پیدا کردن مصاحبه‌هایش در ۲۰ سالگی خیلی سخت بود، چون آن زمان بازیکن‌ها کمتر مصاحبه می‌کردند. با این حال، برای اینکه تصویر کاملی بسازم، سال‌های پایانی عمرش را هم بررسی کردم، وقتی ۶۰ یا ۷۰ ساله بود و نظرهایش تحت‌تأثیر همه‌چیز قرار داشت.

س: نقش کاندائو در این کتاب چه بود؟
پ: بسیار مهم بود، چون اولین مدیر من بود و وقت گذاشت تا به من آموزش بدهد؛ چیزی که امروز کمتر اتفاق می‌افتد. من هرگز مدیری نداشتم که با چنین صبر و درعین‌حال اقتداری یاد بدهد و تأثیر بگذارد. کتابش هم خیلی اثرگذار بود، چون از زبان کسی نوشته شده که او را از نزدیک می‌شناخت و این ارزشمند است.

س: آیا برنابئو خودش را به‌عنوان آدم ساده‌دل جا می‌زد یا واقعاً چنین بود؟
پ: تظاهر می‌کرد ساده‌دل است. او فردی بسیار باسواد بود، اما در آن دوران راحت‌تر و امن‌تر بود که نقش ساده‌دل را بازی کنی. به نظرش می‌آمد نظرهای یک آدم به‌ظاهر ساده کمتر جدی گرفته می‌شود تا یک روشنفکر. به این ترتیب می‌توانست حرف‌های تند بزند چون کسی از او انتظار نداشت.

س: واقعاً چه‌طور آدمی بود؟
پ: فردی کنجکاو، صریح، و غیرسیاستمدار که همیشه هرچه دلش می‌خواست می‌گفت. او عاشق همان نقاب ساده‌دلی بود که به چهره می‌زد. هرچند در آلمانسا به دنیا آمده بود، در مادرید بزرگ شد. می‌گفت چیزی نمی‌دانم، اما خیلی خوب می‌دانست و اصلاً ساده‌دل نبود.

س: شما اشاره می‌کنید که همین خصلت غیرسیاستمدارانه باعث شد چهره‌اش در تلویزیون نادرست به‌نظر برسد.
پ: تلویزیون را دشمن می‌دانست. مقایسه‌ام این است که او مثل کینگ‌کنگ بود که بالای امپایر استیت می‌خواست هواپیماها را بزند. این همان برنابئوی سال‌های آخر بود. مردی که مدرنیته اسپانیایی در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ از او پیشی گرفت. وقتی فریاد می‌زدند فرانکو برود، طبیعی بود بگویند برنابئو هم باید برود؛ چون هم‌نسل بودند، هرچند هیچ ربطی نداشتند و فقط نمادهای قدیم بودند که باید کنار گذاشته می‌شدند.

س: درباره حضورش در تلویزیون می‌پرسیدم.
پ: با وجود اینکه در گفت‌وگوهای خصوصی بسیار درخشان بود، جلوی دوربین تلویزیون نمی‌توانست خودش را جمع‌وجور کند. دست‌وپاشکسته بود و حرف‌هایش ارتباط برقرار نمی‌کرد. این حوزه نیاز به مهارت دارد. خودش هم می‌گفت «چه قدر جلوی تلویزیون احمق به‌نظر می‌رسم با اینکه این‌قدر زرنگم». یکی از طعنه‌های همیشگی‌اش بود.

س: درست است که او را با آدم فقیر اشتباه گرفتند و می‌خواستند به او صدقه بدهند؟
پ: بله. او فروتنی ریشه‌داری داشت و اعتقاد داشت باید همین‌طور باشد. در کتاب هم خاطره‌ای آورده‌ام از فیلسوفی یونانی، دیوژن، که وقتی اسکندر مقدونی به او گفت هرچه بخواهی به تو می‌دهم چون در خمره زندگی می‌کرد، گفت «فقط از آفتاب من کنار برو». این‌همان روحیه برنابئو بود: چیزی نمی‌خواست چون واقعاً اعتقاد داشت باید این‌طور زندگی کرد. و پیشاپیش بگویم شباهتی با فلورنتینو پرز نداشت؛ چون در باشگاه هم به همه توصیه می‌کرد که فروتن باشند.

س: چرا از اینکه ورزشگاه به نام او شد ناراحت بود؟
پ: راستش مطمئن نیستم ناراحت بوده باشد، چون اگر واقعاً بدش می‌آمد، این کار را نمی‌کردند. برنابئو شخصیتی پر از تناقض و درعین‌حال فروتن بود. یک روز تصمیم گرفتند نامش را روی ورزشگاه بگذارند و او پذیرفت. البته خودش هیچ‌وقت این اسم را به کار نمی‌برد و همیشه می‌گفت «ورزشگاه چامارتین». فکر می‌کرد این نام موقتی است و وقتی در جشن ۷۵ سالگی باشگاه در ۱۹۷۷ از او پرسیدند، تردید داشت که تا مدت زیادی این نام باقی بماند.

پرسش: نخستین تلاش او پس از رسیدن به ریاست در سال ۱۹۴۳ چه بود؟

پاسخ: این موضوع برایش کاملاً روشن بود، چون می‌دانست که ورزشگاه تفاوت‌ها را رقم می‌زند. اتلتیکو مادرید ورزشگاه متروپولیتانو را ساخته بود و مادرید با ورزشگاهی کوچک‌تر مانده بود. برنابئو متوجه شد که رشد نهادی باشگاه تنها با داشتن یک ورزشگاه بزرگ ممکن است و به همین دلیل چامارتین را ساخت. بسیاری فکر می‌کردند این کار دیوانگی است و هیچ‌وقت این ورزشگاه پر نخواهد شد.

پرسش: آریاس ناوارو (شهردار وقت) ساخت برج والنسیا را تأیید کرد اما با ورزشگاه جدیدی که برنابئو در دهه ۷۰ پیشنهاد داده بود، موافقت نکرد.

پاسخ: برنابئو همیشه نگرانی عمیقی نسبت به شهر مادرید داشت، نه فقط نسبت به باشگاه رئال مادرید. در پرچم هفتاد و پنجمین سالگرد باشگاه نه‌تنها نشان رئال مادرید نقش بسته، بلکه نماد خرس و درخت توت‌فرنگی (نماد شهر مادرید) هم درج شده است. این دغدغه او زمانی آشکار شد که پروژه انتقال ورزشگاه را مطرح کرد و در همان طرح، برنامه‌ای برای توسعه شهری منطقه‌ای که به‌تدریج دچار ازدحام می‌شد، ارائه داد. او مسیرهایی از جاده‌های زیرزمینی را پیشنهاد کرد تا آن منطقه بهتر توسعه یابد. قصدش اصلاً مداخله‌گرانه نبود.

پرسش: رابطه‌اش با فرانکو چگونه بود؟

پاسخ: او می‌گفت فرانکو ما را همان‌طور که مادرمان به دنیا آورده می‌شناسد و آدمی است با ایده‌های کم اما روشن. فرانکو از برنابئو خوشش می‌آمد چون او در مقابلش کوتاه نمی‌آمد. حتی برایش جوک هم تعریف می‌کرد و به نظرم فرانکو او را آدمی خوش‌مشرب می‌دانست. رابطه‌ای وجود داشت، اما او هیچ‌وقت در رژیم نفوذ نداشت چون هیچ‌گاه چیزی از فرانکو درخواست نکرد. دون سانتیاگو همه‌چیز را به میل خودش انجام می‌داد، ولی وقتی اوضاع سخت می‌شد، از ریموندو ساپورتا کمک می‌گرفت. همچنین حمایت مونیوس گراندس را هم داشت.

پرسش:ساپورتا چه نقشی در رابطه باشگاه با رژیم داشت؟

پاسخ: ساپورتا همان سالی وارد مادرید شد که دی‌استفانو آمد. درواقع، دون آلفردو تعجب کرده بود که او هم‌سن خودش، یعنی ۲۵ ساله است و عضو هیئت‌مدیره شده. ریموندو در تاریخ باشگاه همان‌قدر اثرگذار است که دی‌استفانو. این را می‌گویم چون او مکمل برنابئو بود؛ برنابئو فاقد دیپلماسی و سیاست‌ورزی بود. دون سانتیاگو نیت‌های خوبی داشت، اما برای اداره باشگاه چیزهای بیشتری لازم بود.

پرسش: ساپورتا به او گفته بود چیزی از فوتبال نمی‌داند، واکنش برنابئو چه بود؟

پاسخ: بله. هنر بزرگ برنابئو این بود که کلید خانه را به ساپورتا سپرد، به جوانی ۲۵ ساله که اختیار تام به او داد. این کار در آن دوران، که اقتدارگرایی رایج بود، خیلی ارزشمند است. به‌علاوه، ریموندو یهودی بود و این در محیطی بسیار یهودی‌ستیز اتفاق افتاد.

پرسش: این رابطه عجیب نیست با توجه به علاقه برنابئو به ملی‌گرایی اسپانیایی؟

پاسخ: بله، اما ساپورتا هرگز لهجه فرانسوی‌اش را از دست نداد و «ر»‌ها را تا آخر می‌کشید. این رابطه تعجب‌برانگیز بود چون او بسیار جوان‌تر از برنابئو بود. بسیار ارزشمند بود که فردی با آن همه استعداد را پیدا کرد و صریحاً گفت می‌خواهد همیشه کنارش باشد. ساپورتا در خلق جام باشگاه‌های اروپا نقشی کلیدی داشت، به‌ویژه در مذاکرات با نشریه اکیپ چون به زبان فرانسه مسلط بود. او کلیدی بود برای روابط بین‌المللی.

پرسش: آیا این «کلید طلایی» نتوانست آریاس ناوارو را برای ورزشگاه قانع کند؟

پاسخ: نه، چون برنابئو در این فرآیند با خیلی‌ها درافتاد و در نهایت تاوانش را داد.

پرسش: چقدر از ماجرای درگیری با میلان آسترای (یکی از فرماندهان ارتش فرانکو) حقیقت دارد و چقدر افسانه؟ روایت‌های متناقضی وجود دارد.

پاسخ: همه‌اش حقیقت دارد، جزئیات ممکن است متفاوت نقل شده باشد. در نوشتن کتابی درباره برنابئو باید در نظر داشت که او درباره خودش زیاد دروغ می‌گفت. وقتی ناچار می‌شوی به گفته‌های خودش استناد کنی، چطور بفهمی چه بخشی راست است و چه بخشی نه؟ گاهی شاهدانی بوده‌اند و در این مورد معتبرترین شاهدی که پیدا کردم گیلرا بود. میلان آسترای بدون اطلاع قبلی وارد جایگاه ویژه می‌شد و پروتکل را به‌هم می‌ریخت. گویا آن روز در جایگاه با یک خانم –که معلوم نیست همسر سفیر آرژانتین بوده یا نه– رفتاری خارج از حدود داشته. برنابئو همان لحظه تصمیم گرفت دیگر اجازه ورودش را ندهد. وقتی این را همان‌جا به آسترای گفت، او او را به دوئل با تپانچه دعوت کرد. یادتان باشد او شخصیتی بسیار مهم برای رژیم فرانکو بود.

پرسش: رابطه‌اش با مطبوعات چگونه بود؟

پاسخ: رابطه‌ای پرتنش، آمیخته به عشق و نفرت داشت. بزرگ‌ترین دروغ برنابئو این بود که فوتبالیست بدی بوده. اگر کارنامه ورزشی‌اش را مرور کنید، می‌بینید مهاجم فوق‌العاده‌ای بود که چهار یا پنج گل در یک بازی به بارسلونا زد.

پرسش: خودش درباره این موضوع چه می‌گفت؟

پاسخ: می‌گفت بازیکن بدی بودم و برادرانم از من بهتر بودند، اما تعداد گل‌هایی که از جوانی می‌زد… همان‌طور که خود را به ساده‌لوحی می‌زد، به بد بودن در فوتبال هم تظاهر می‌کرد. این هم شیوه‌ای بود برای محک زدن طرف مقابلش. اگر من بگویم بازیکن بدی بودم و شما این را رد نکنید، یعنی هیچ چیزی درباره‌ام نمی‌دانید. اما داشتید درباره روزنامه‌نگاران می‌پرسیدید…

سؤال: درست است.

پاسخ: برنابئو با آنتونیو والنسیا (خبرنگار اسپانیایی) دچار اختلاف شد، چون معتقد بود او طرفدار اتلتیکو مادرید است و از رئال مادرید انتقاد می‌کند. بین‌شان تنشی به وجود آمد، اما والنسیا کاملاً بی‌اعتنا بود و وارد درگیری نشد، چون فردی کارکشته بود و ارتباط نزدیکی هم با رژیم داشت.

سؤال: او درک نمی‌کرد که چرا مطبوعات مادرید از رئال مادرید حمایت نمی‌کنند، برخلاف مطبوعات بارسلونا که پشت بارسا بودند.

پاسخ: این ذهنیت خیلی رایج در زمان فرانکو بود. فکر می‌کنم خودش هم گاهی این را به زبان می‌آورد که نمی‌فهمد چرا روزنامه‌نگارها از مادرید حمایت نمی‌کنند، انگار وظیفه‌شان باشد که طرف رئال مادرید را بگیرند. علاوه بر این، اتلتیکو را هم دوست نداشت، چون توجه‌ها را از باشگاه می‌گرفت و معتقد بود رئال شایسته این تمرکز است.

سؤال: رابطه‌اش با دی‌استفانو چگونه بود؟

پاسخ: در آغاز مثل پسری بود که هرگز نداشت. شخصیت دی‌استفانو بسیار قوی و تا حدی تند بود. درواقع، برنابئو همه چیز را برایش می‌بخشید و چشم‌پوشی می‌کرد، چون او را پدیده‌ای استثنایی می‌دانست. در نهایت، دون سانتیاگو مردی فوتبال‌دوست بود و وقتی این نابغه را در زمین می‌دید، می‌دانست عظمت رئال مادرید تا حد زیادی به خاطر دی‌استفانوست؛ نه فقط به‌خاطر بازی‌هایش، بلکه به خاطر توصیه‌هایی که می‌کرد.

سؤال: چه توصیه‌هایی؟

پاسخ: پیشنهاد داد که پاکو خنتو جذب شود و بعدها هکتور ریال را هم معرفی کرد، چون ترکیب تیم برایش خیلی اهمیت داشت. بعد از آخرین فینال جام باشگاه‌های اروپا که برابر اینتر بود (۳-۱)، رابطه‌شان خراب شد. اتفاقی آنجا افتاد که کسی دقیق نمی‌داند چه بود، جز اینکه مادرید شکست خورد.

سؤال: شما به ماجرایی درباره یک روزنامه‌نگار اشاره کردید.

پاسخ: بله، یک خبرنگار که ترجیح می‌دهم اسمش را نگویم چون درگذشته، ماجرایی مشخص را برایم تعریف کرد. شب قبل از بازی، او مکالمه‌ای بین ساپورتا، برنابئو و دی‌استفانو شنید که در آن به دی‌استفانو می‌گفتند باید چیزی مصرف کند تا انرژی تیم با ایتالیایی‌ها برابری کند. این روایت را از کسی شنیدم که حافظه فوق‌العاده‌ای داشت و به او اعتماد دارم. گمان نمی‌کنم حرفش ساختگی باشد؛ شاید همین دلیل آن اختلاف بوده باشد.

سؤال: وقتی می‌گویید «برابری انرژی»…

پاسخ: بله، منظورم موضوع دوپینگ است که آن زمان چیزی به این شکل وجود نداشت. در آن دوره، تنها چیزی که ورزشکارها می‌توانستند مصرف کنند آمفتامین‌ها بود که کمی کمکشان می‌کرد.

سؤال: اگر عکس برنابئو را در خیابان به مردم نشان دهیم، او را می‌شناسند؟

پاسخ: نه، فکر نمی‌کنم. یادم هست در روزنامه «آس»، وقتی کارآموزها می‌آمدند، آزمونی می‌گرفتیم و همیشه عکسی از برنابئو نشان می‌دادیم ببینیم می‌شناسند یا نه. بعضی‌ها می‌گفتند این فرانکو است، چون پیرمردی بود که عکسش سیاه‌وسفید بود. شناختنش ارزشمند است. او شخصیتی غیرسیاستمدار و پر از تناقض بود، اما در عمق وجودش آدم خوبی بود. نه بی‌رحم بود، نه روی کسی پا می‌گذاشت. تنها رفتار بی‌رحمانه‌اش همان اختلاف با دی‌استفانو بود که دلیلش را هیچ‌وقت نفهمیدند. مشاجره‌شان چیزی بود که می‌شد حل‌وفصل کرد، چون رابطه‌شان شبیه ازدواج بود.

سؤال: واقعاً این‌طور فکر می‌کنید؟

پاسخ: قطعاً. وقتی دی‌استفانو مربیگری را شروع کرد و سرمربی الچه شد، موفق نبود و به آرژانتین برگشت. از همان‌جا تلگرامی به برنابئو در سانتا پالما فرستاد و سرزنشش کرد که پدری بد بوده. نوشت: «مشخص است که هرگز فرزندی نداشته‌اید، چون بلد نبودید مرا درست راهنمایی کنید.» این یک نامه عشق و دلخوری هم‌زمان بود که از او طلب بخشش می‌کرد.

سؤال: آیا شباهتی بین برنابئو و فلورنتینو پرز می‌بینید؟

پاسخ: بله، شباهت‌هایی دارند، اما فکر نمی‌کنم اگر هم‌دوره بودند با هم کنار می‌آمدند. هر دو انسان‌های آینده‌نگری بودند، ولی یکی از سر تواضع مطلق و دیگری از موضعی متفاوت. برنابئو کاملاً مخالف این بود که جایگاه ویژه ورزشگاه به مرکز معاملات تبدیل شود، چیزی که دقیقاً نقطه مقابل فلسفه فعلی باشگاه است. بااین‌حال، هر دو به‌خوبی درک کردند که ورزشگاه و ستاره‌ها کلید رشد باشگاه هستند. تفاوت بزرگ این است که برنابئو از هیچ شروع کرد و این دشوارتر است، چون تیم را از آستانه سقوط به دسته دوم بالا کشید. فلورنتینو اما بعد از قهرمانی سال ۲۰۰۰ به ریاست رسید. نقطه آغازشان متفاوت بود، ولی شکی در بزرگی دستاوردهای پرز نیست.

سؤال: نام‌گذاری شهر ورزشی به افتخار پرز یعنی قرار نیست نام ورزشگاه دست بخورد؟

پاسخ: همین‌طور به‌نظر می‌رسد و باید هم چنین باشد. همان‌طور که باشگاه‌های انگلیسی اطراف ورزشگاه مجسمه چهره‌های مهم‌شان را نصب می‌کنند، رئال مادرید هم شایسته چنین بزرگداشتی بود. آشنایی با برنابئو باعث می‌شود آدم‌های دیگری مثل ساپورتا، پابلو هرناندس کورونادو یا ریکاردو زامورا را هم بهتر بشناسیم؛ زامورا نخستین «کهکشانی» بود و نقشی کلیدی در ساختن رئالی داشت که مرزها را پشت‌سر گذاشت و جهانی شد.

سؤال: یکی از نظریات کتاب این است که شناخت برنابئو یعنی شناخت یک مرد و بخشی از تاریخ اسپانیا. جالب اینکه ورزشگاهی که نامش را گرفت، امروز نمادی از همین تاریخ شده. خوان تالون هم در رمان «غرب وحشی» همین موضوع را روایت می‌کند و همه اتفاق‌های جایگاه ویژه را شرح می‌دهد… آیا می‌توان تاریخ ما را بدون جایگاه ورزشگاه برنابئو فهمید؟

پاسخ: جایگاه را از نزدیک ندیده‌ام چون هنوز دعوتم نکرده‌اند [با خنده]. از شنیده‌ها و روایت‌ها می‌شناسم، اما روشن است که آنجا مرکز قدرت و محلی برای تأثیرگذاری بوده و این را همه می‌دانند. جایی است که همه دوست دارند حضور داشته باشند و احتمالاً تأثیر زیادی هم در تاریخ اسپانیا داشته.

سؤال: دون سانتیاگو مدیریتی متکی بر فروتنی را ترویج می‌کرد، اما وقتی از ورزشگاه برنابئو حرف می‌زنیم، چیزی کاملاً متضاد به ذهن می‌آید.

پاسخ: بله، حالا کاملاً اشرافی شده. وقتی برنابئو از ساخت ورزشگاه حرف می‌زد، خیلی به خودش می‌بالید که پولش را کارگرها و اعضای کم‌درآمد باشگاه دادند؛ کسانی که کمتر داشتند اما بیشترین تعهد را داشتند. او می‌گفت به‌جز چهار پنج نفر از اشراف، هزینه‌ها را همین مردم تأمین کردند. این با وضعیت امروز ورزشگاه در تضاد است. حالا چطور می‌شود فهمید این تغییر نتیجه شرایط زمانه است یا سیاست‌های باشگاه؟ امروزه خیلی سخت می‌شود پی برد که آرزوهای برنابئوی قدیم چه بود، چون سکوتی باقی نمانده.

سؤال: منظورتان چیست؟

پاسخ: سکوت ورزشگاه یکی از ویژگی‌های بزرگی بود که باید به آن افتخار می‌کردند. سکوتی که تا وقوع اتفاقی خارق‌العاده ادامه داشت. بعد، در مقطعی تصمیم گرفتند مردم را به تشویق دائم وادار کنند. قبلاً این سکوت ارزش بیشتری داشت، چون چیزی متفاوت بود، نه شبیه جو معمول سایر ورزشگاه‌ها. برنابئو دوست نداشت مردم به تیم اعتراض کنند، چون ذهنیت فوتبالی داشت و بازیکنان را خیلی تحمل می‌کرد.

سؤال: داستان برنابئو داستان یک مادریدی کامل است: از بازیکن تا رئیس باشگاه. آیا دوباره کسی که بازیکن باشگاه بوده، رئیس می‌شود؟

پاسخ: خیلی خوب می‌شد اگر چنین اتفاقی بیفتد، اما خیلی دشوار است. با توجه به درآمدهای امروز، شاید بعضی‌ها بتوانند ضمانت مالی بگذارند. برنابئو عاشق باشگاه بود و می‌بالید که حتی پول روزنامه‌هایی را که از باشگاه می‌برد، خودش پرداخت می‌کرد. مدیران هیچ‌وقت حقوق نمی‌گرفتند و حتی برای باشگاه خرج هم می‌کردند. این نگاه کاملاً متفاوت با وضعیت امروز است.

سؤال: فکر می‌کنید فلورنتینو از کتاب شما خوشش بیاید؟

پاسخ: اگر بخواند، دلیلی ندارد خوشش نیاید. این کتابی است که در آن از مادرید بدگویی نشده و با نگاهی نسبتاً بی‌طرفانه نوشته شده. چیزهایی هست که برنابئو را بزرگ جلوه می‌دهد و چیزهایی هم که او را انسانی‌تر نشان می‌دهد. در مجموع، تصویری که باقی می‌ماند، فردی درستکار است و همین خودش خیلی ارزشمند است.